Eikenprocessierups en huidklachten
De eikenprocessierups is de larve van de processievlinder (Thaumetopoea processionea). Het is een nachtvlinder die tamelijk snel is opgerukt in Nederland en tegenwoordig overal is te vinden, behalve op de Waddeneilanden. Daar zijn ze nog niet gesignaleerd. De vlinder houdt van een warm-droog klimaat en het lijkt erop dat de vlinder profiteert van de klimaatverandering. Ook dit jaar is de verwachting dat de rupsen grote overlast gaan geven door o.a. de zachte winter.
Het bijkomende, mogelijke gezondheidsprobleem zijn de brandharen van de rups die zomer en winter klachten kunnen geven. Ook in de winter blijven de achtergebleven brandharen in de nesten of onder de boom een bron van overlast.
De rupsen zijn vooral te vinden op de verschillende inheemse eiken, maar ook andere bomen worden tegenwoordig bevolkt met de rups. Oprukkend is ook een familielid, de rupsen van de dennenprocessievlinder (Thaumetopoea pityocampa) die voorkomt in verschillende soorten uit de dennenfamilie.
De insecten overwinteren in eivorm op de boomstam en worden in het voorjaar actief en voeden zich met het jonge eikenblad. Op zoek naar voedsel verplaatsen de rupsen zich in een processie. Dit gedrag heeft de rups haar naam gegeven. Hoewel de rupsen vanaf het begin sterk behaard zijn, ontstaan de beruchte brandharen pas na de derde vervelling. Per rups kunnen dat er wel 700.000 zijn. De rups gebruikt deze als bescherming tegen vijanden. Deze minuscule haartjes hebben een pijlvorm en zijn voorzien van weerhaken. Bij contact zetten ze zich gemakkelijk in huid en slijmvliezen vast en zijn vanaf dat moment een gevaar voor mens en dier. De brandharen bevatten het eiwit thaumetopoïne dat de huidreacties veroorzaakt.
Huidklachten
Schade aan de huid of het slijmvlies wordt veroorzaakt door direct of indirect contact (via de wind) met de giftige brandhaartjes door het vrijkomen van het thaumetopoïne. Dit eiwit activeert een aantal enzymen. Hierbij wordt histamine vrijgemaakt en waarschijnlijk ook een aantal andere stoffen die van invloed zijn op de bloedvaten (verwijding of vernauwing). Deze reactie kan worden getypeerd als een zogenaamde niet IgE-gemedieerde reactie. De klachten die ontstaan lijken op een allergische reactie, maar is het niet. De reactie treedt op zonder voorgaande sensibilisatie.
De binnendringende brandharen irriteren huid en slijmvliezen. Binnen enkele uren ontstaan de eerste symptomen zoals jeuk. De jeuk wordt vaak gevolgd door het verschijnen van kleine rozerode papels (verdikkingen) met vaak kleine blaasjes. Door de ernstige jeuk gaat men krabben of wrijven waardoor de brandhaartjes nog dieper doordringen in de huid. Onbehandeld houden de huidreacties vaak één tot twee weken aan. De papels nemen na ongeveer een maand af.
Bij ernstige klachten wordt de huid behandeld met cortisoncrèmes en bij heftige jeuk worden soms ook antihistaminica voorgeschreven. De irritatie aan ogen kan leiden tot conjunctivitis en irritatie aan de neus kan leiden tot soms ernstige luchtwegklachten. Ook voor huisdieren zijn de brandharen gevaarlijk. Bij ernstige symptomen is het goed de arts of een andere professional te raadplegen.
Natuurlijke symptoombestrijding
Een belangrijk advies is om niet te gaan wrijven of krabben. Dat maakt de problemen alleen maar erger. Het eerste advies dat gegeven wordt is het strippen van de huid met plakband. De huid en ogen goed spoelen met lauw water is belangrijk. Mocht men eerst de symptomen op een natuurlijke wijze willen behandelen zijn verkoelende producten geschikt. Bijvoorbeeld gels die de huid verkoelen zoals aloë vera gel of gels met het verkoelende menthol of pepermuntolie. Bij jeuk is het dan aan te raden de aloë vera gel tube in de koelkast te bewaren en een aantal keren per dag op te brengen. De gel is dan koud en werkt goed jeukstillend. Van aloë vera gel is bekend dat het naast een jeukstillende werking ook een herstellende werking op de huid heeft. Zo is uit onderzoek gebleken dat aloë vera gel een nuttig en veilig alternatief is voor behandeling van ontstekingen en dat het zelfs wonden kan voorkomen (Hekmatpou 2019).
Koude kompressen met water, rozenwater of lavendelwater brengen verlichting. Bewaar daarvoor het rozen- en lavendelhydrolaat ook in de koelkast. Bij huidbeschadigingen kan een zalf op basis van aloe vera of calendula de huid weer herstellen. Kleding apart wassen op minstens 60 graden is ook aan te raden.
Bronvermelding
Aromecum (11e druk 2024) – Drs. Harmen Rijpkema
Hekmapou, D. et al – The effect of Aloe vera clinical trials on prevention and healing of skin wound: a systematic review – Iranian Journal of Medical Sciences 2019; 44(1): 1-9