Sheabutter

Vooral landen als Burkina Fasso en Mali worden geassocieerd met de sheabutterboom, maar de boom is in geheel tropisch West- en Oost-Afrika te vinden. De bladverliezende boom kan 15 tot 20 meter hoog worden, groeit op veel plaatsen en kan droogteperioden zeer goed verdragen. Pas als de boom twintig jaar oud is, verschijnen de eerste vruchten waarna het zo’n veertig jaar duurt voordat de boom zijn volledige capaciteit ontwikkeld heeft. De oude naam Butyrospermum parkii verwijst naar de ontdekkingsreiziger Mungo Park die de sheabutterboom vooral in Senegal tegenkwam en de boter in Europa introduceerde. Net als de arganboom die uit dezelfde plantenfamilie afkomstig is, wordt de boom voor meerdere doeleinden benut door de lokale bevolking. Het is een belangrijke voedingsbron, maar bestanddelen van de boom worden ook verwerkt in medicijnen. De ‘boter’ wordt gebruikt om mee te koken en wordt al eeuwenlang gebruikt in de huidverzorging, maar ook bij wonden en huidproblemen.
De vruchten (of bessen) zijn zo groot als abrikozen en bevatten een of meerdere noten. Uit deze noten wordt de sheabutter (of karitéboter) gewonnen.

Een boom kan per jaar tot 20 kg vruchten produceren. Eerst wordt het vruchtvlees verwijderd wat daarna een oogst aan ongeveer vier kg noten oplevert. De 4 cm lange noten worden gedopt en daarna geperst. De uiteindelijke oogst aan sheabutter in ongeveer 1,5 kg De noten bevatten tot 50% vet. Voor de verwerking kunnen de noten eerst nog licht geroosterd worden.
Er bestaan vele kwaliteiten sheabutter en dat heeft te maken met seizoensinvloeden, variëteit (de ‘magnolia’ wordt gezien als de hoogste kwaliteit), het oogsten en verwerken van de noten. Er zijn twee duidelijk te onderscheiden productieprocessen. De eerste is de koude persing met als voordeel dat alle bestanddelen behouden blijven. Het geeft echter een lage opbrengst aan sheabutter en is daarom duurder. Het grijsgele of groengele ruwe vet heeft een kenmerkende geur. De industrie wil echter met geur- en kleurloze stoffen werken en laat deze ruwe boter daarom raffineren.
Het tweede extractieproces wordt het meest toegepast en geeft een extractie met een oplosmiddel, meestal hexaan. Deze geraffineerde sheabutter wordt verwerkt in margarines, zepen en ook de chocolade-industrie gebruikt veel van deze sheabutter die neutraal van geur en kleur is. In dit laatste geval is sheabutter te vergelijken met cacaoboter. Het uiteindelijke resultaat van beide productieprocessen is een vast boterachtig vet dat gemakkelijk smelt.
Het smeltpunt van sheabutter ligt tussen de 28 en 36°C en dus onder lichaamstemperatuur. In vergelijking met andere plantaardige vetten en oliën bevat ongeraffineerde sheabutter een zeer hoog gehalte aan vetbegeleidingsstoffen, vooral triterpeenalcoholen. Dit zijn bestanddelen van plantaardige vetten en in de plant zelf beschermen deze stoffen het bladoppervlak tegen uitdroging. Deze beschermende functie geeft het ook aan onze huid.

VV’s: stearinezuur 30-45%, palmitinezuur 3-5%

EOV’s: ole.nezuur 42-49%

MOV’s: linolzuur 5-9%

Vetbegeleidingsstoffen: zeer hoog: 4-10%, waarvan 75% triterpeenalcoholen (alfa-amyrine en lupeol), verder tocoferolen (vitamine E-complex), 4-7% sterolen, provitamine A en allantoine.

Huidverzachtend, maakt de huid soepel, huidbeschermend, genezend bij kloven, licht ontstekingsremmend, verbetert microcirculatie, ideale basis voor massage.

• Sheabutter is een kostbaar en belangrijk product in de huidverzorging; een must voor elke aromatherapeut. Door de aanwezigheid van de vele triterpeenalcoholen beschermt het de huid tegen vochtverlies. Daardoor wordt de huid zeer zacht en soepel. Het kan helpen zwangerschapsstriemen te voorkomen.
• Het positieve effect op het collageenweefsel van de lederhuid draagt bij aan een stevige huid en gaat een slappe huid en rimpelvorming tegen. Deze positieve eigenschappen worden door het gehalte aan vitaminen ondersteund: vitamine E fungeert als middel voor celbescherming van de opperhuid, terwijl provitamine A het verhoorningsproces van de huid normaliseert. Dit betekent dat harde en verhoornde huid zacht wordt, terwijl de verhoorning van een dunner wordende huid versterkt wordt waardoor de huid meer weerstand verkrijgt.
• Het meest bijzondere bestanddeel van sheabutter is allantoïne. Dit heeft een genezende werking en geeft de huid een zachte en gezonde teint.
• Sheabutter laat zich goed met andere plantaardige vette oliën mengen en is veelvuldig een onderdeel van crèmes. Het zorgt voor stevigheid van de crème en stabiliseert de andere bestanddelen. Een crème met een basis van sheabutter laat zich zeer goed over de huid verdelen, waarbij de sheabutter zorgt voor de goede huidverzachtende eigenschappen van de crème. Het maakt handen bijzonder zacht. Het wordt ook als basis voor aftershave balsem en verzorgende haarproducten gebruikt. Naast bescherming tegen uitdroging geeft sheabutter bescherming tegen schadelijke UV-stralen. Het bevat kaneel-zuuresters die bekend zijn vanwege hun beschermende eigenschappen.
• Sheabutter is dé boter bij kloven, schrale huid en huidzweertjes. Al deze eigenschappen maken sheabutter een ideale basis voor massage. De olie is dik maar smelt gemakkelijk met een smeltpunt tussen de 28 en 36°C. Het wordt verbazend snel door de huid opgenomen en laat geen vettig laagje achter op de huid. De huid rond wonden wordt zacht en soepel. De mogelijk licht ontstekingsremmende werking maakt sheabutter een goede basis voor antireumatische behandelingen.