Rozenbottel

De familie Rosaceae omvat 3500 soorten. Naast de roos maken ook veel fruitgewassen deel uit van deze familie, zoals de appel, peer, aardbei en abrikoos. Maar ook soorten als de vuurdoorn (Pyracantha), lijsterbes (Sorbus) en meidoorn (Crataegus) behoren tot deze familie. Het geslacht Rosa telt ongeveer 100 wilde soorten en talloze gekweekte vormen. Het zijn bladverliezende, halfgroenblijvende struiken, die voornamelijk in de noordelijke gematigde streken groeien. Bekende soorten bij ons zijn de hondsroos (Rosa canina) en de egelantier (Rosa rubiginosa/ Rosa eglanteria).
Hoewel hun standplaatsen de laatste tientallen jaren sterk verminderd zijn, komen de beide wilde rozen nog plaatselijk algemeen voor in duingebieden, bij bosranden en vooral in Zuid- Limburg. De egelantier is goed te herkennen aan de geur van de bladeren: vooral in het voorjaar geeft het blad een frisse appelgeur bij kneuzing. Echter niet iedereen kan deze appelgeur ruiken. De eetbare rozenbottels van beide soorten zijn oranjerood en zijn een fantastische bron van vitamine C. Ze worden ook wel ‘de sinaasappels van het noorden’ genoemd. In feite zijn rozenbottels geen echt fruit. Het zijn opgezwollen bloembodems met daarin dopvruchtjes.

Ook in Zuid-Europa zijn wilde rozen inheems. Het waren de Spanjaarden die in de 17e eeuw rozenstruiken meenamen naar Zuid-Amerika (Chili) waar ze als afscheiding tegen indianen moesten dienen. Nu groeien deze wilde rozen in een groot deel van het koele Andes gebied. Vooral in het zuidelijk deel van de Andes in Chili kunnen de rozen, die tot 2 meter hoog kunnen worden, doornige bosjes vormen en grote gebieden bedekken.
De officiële naam voor de rozenstruik in Zuid Amerika is Rosa affinis rubiginosa, dat al duidt op een sterke verwantschap met de egelantier.
In Zuid-Amerika is deze Rosa rubiginosa, maar ook de Rosa canina bekend onder de naam Rosa mosqueta.

Naast het hoge vitamine C gehalte, worden de bottels ook verzameld vanwege de aanwezige carotenoïden (β-caroteen en lycopeen), de rode kleur van de bottels. Rozenbottels worden gedroogd voor thee en worden verwerkt in jam, siroop, ketchup en elixers.
De Bottels hebben een tonisch effect, ze worden inwendig gebruikt bij vermoeidheid en bij mensen die in gewicht moeten toenemen (Bruneton 1999).

Uit de zaden van de rozenbottels komt een bijzondere plantaardige vette olie. De meeste rozenbottelolie komt uit Chili, waar de rozen veelal in het wild groeien, maar er zijn tegenwoordig ook (biologische) kwekerijen. Het olieproces is zeer arbeidsintensief: de bottels worden met de hand geplukt in februari/maart, daarna worden ze gedroogd, vervolgens worden ze opengebroken om de zaden er uit te halen. Deze worden vermalen met daarna een koude persing. Zaden bevatten maar 8% olie, dus de opbrengst is laag.

Deze koud geperste en ongeraffineerde rozenbottelolie is diep geel/rood van kleur (omdat er wat vruchtvlees mee geperst is) en heeft een sterke geur. Omdat de bewaartijd van ongeraffineerde olie erg kort is (ondanks de aanwezigheid van vit. E), wordt er veel olie geraffineerd; dit geeft de olie een heldere kleur en nauwelijks geur.

Het voordeel van geraffineerde olie is de houdbaarheid en tamelijk neutrale geur. Rose (1999) noemt een geheel ander proces. De hoogste kwaliteit rozenbottelolie zou worden verkregen door gebruik te maken van organische oplosmiddelen: 50% ethanol, 30% water en 20% koudgeperste azijn. Na het verdampen van het oplosmiddel, blijven er bruingele kristallen over.
Naast de bijzondere vetzuursamenstelling (voornamelijk essentiële vetzuren) bevat ongeraffineerde rozenbottelolie uiterst werkzame bestanddelen die bijdragen aan de therapeutische werking.

Naast carotenoïden (o.a. lycopeen en β-caroteen), essentiële olie, mineralen (o.a. magnesium) en vitaminen (vitamine E), is er de opvallende aanwezigheid van transretinolzuur, een vitamine A zuur. Het is dit zuur dat grotendeels de uitzonderlijke eigenschappen van rozenbottelolie bepaald, zoals het herstel van beschadigde huid, celvernieuwing, collageenproductie, vervaging van pigmentvlekken en rimpelbestrijding.

VV’s: 6% voornamelijk palmitinezuur (± 3%), stearinezuur (± 2%)

EOV’s: 15 % voornamelijk ole.nezuur (± 15%)

MOV’s: 78% voornamelijk linolzuur (± 44%) en α-linoleenzuur (± 34%)

* bron: Price 1999

Huidherstellend, huidgenezend, verzachtend (vooral op littekens en keloïd (‘wild vlees’), rimpelvervagend/gladmakend, reduceert hyperpigmentatie, mogelijke collageenopbouw, geeft soepelheid aan de huid, hydraterend.

• Als basisolie: tot 20% toevoeging (= 1 theelepel rozenbottelolie bij 10 ml vette plantolie). Maar de olie mag ook puur op een klein huidoppervlak gebruikt worden. De olie wordt snel door de huid geabsorbeerd. Het is een rijke olie die echter niet geschikt is als massage olie.
• Rozenbottelolie is in te zetten waar huidherstel (huidregeneratie) nodig is. Door het actieve vitamine A zuur zou de olie geschikt zijn bij huidziekten als psoriasis en ernstige vormen van eczeem. Bij littekens en wonden: 2x per dag puur opbrengen en minstens 3 maanden volhouden. Zelfs oudere, gezwollen en donkere littekens kunnen baat hebben bij rozenbottelolie.
  De huid wordt elastischer en gladder, verheven littekens worden iets afgevlakt. Bij verse (operatie)wonden kan men beginnen zodra de hechtingen er uit zijn en de wond is gesloten. De wond en de huid eromheen wassen, drogen en olie aanbrengen.
• Keloïd wordt grotendeels voorkomen en verharde littekens worden verzacht. Roodheid en hyperpigmentatie worden verminderd.
• De olie herstelt zoveel mogelijk de normale huidskleur. De olie zou speciaal acne littekens vervagen en verbeteren. De olie kan rond de wond gebruikt worden, eventueel samen met sint-janskruid, calendula of teunisbloem.
• Zwangerschapsstrepen kunnen vervagen door dagelijks gebruik van rozenbottelolie. Daarbij kan de olie goed samengaan met calendula maceraat.
• Bij verbrande huid: rozenbottelolie is goed te combineren met calendula of sint-janskruid maceraat. De olie helpt door zoveel mogelijk te verhinderen dat keloïdweefsel gevormd kan worden en de normale huidskleur bij littekens weer zoveel mogelijk wordt hersteld.
• Dagelijks gebruik van de olie geeft een snellere genezing. De olie zou een versterkte doorbloeding van de haarvaten geven en licht ontstekingsremmend werken.
• Onderzoek in Zuid-Amerika laten goede resultaten zien bij verbrande huid bij kinderen en dermatitis (huidontsteking), dat het gevolg is van bestralingen.
• Voortijdige veroudering van de huid: Rozenbottelolie is vooral werkzaam bij de behandeling van een zonbeschadigde huid (dermatoheliosis) met rimpels, grove textuur, inelasticiteit en onregelmatige pigmentatie. Het bevordert de celvernieuwing in de opperhuid, veroorzaakt een soort peelingeffect dat de huid opfrist en stimuleert bovendien de collageen productie waardoor de huid steviger wordt en fijne rimpels afgezwakt worden. Dit effect is het best waarneembaar op de ‘kraaienpootjes’ rondom de ogen en de mond. (Coopman 2002). Verder werkt de olie hydraterend bij een droge huid, dat de olie snel opneemt.
• Het trans-retinolzuur is is één van de weinige stoffen waar de wetenschap het over eens is dat het echt rimpelbestrijdend werkt. Het gaat vooral een droge huid tegen dat te zien is in de vorm van kraaienpootjes rond ogen en mond. De olie is goed voor dagelijkse huidverzorging ter preventie van verouderingssymptomen.