Marula

In Afrika, in de droge savannegebieden zuidelijk van de evenaar groeit de marulaboom. Als één van dé kenmerkende bomen in Afrika heeft de marulaboom een indrukwekkend voorkomen: tot 20 meter hoog met een breed uitwaaierende boomkroon en een dicht bladerdak. De marula behoort tot de Pruikenboomfamilie (Anacardiaceae) waartoe ook de mango, pistache en de cashewnoot behoren. In Nederland kennen we ook soorten uit deze familie, o.a. de fluweelboom (Rhus) die als sierplant wordt aangeplant.

De naam Sclerocarya birrea verwijst naar de harde pit in de vrucht: ‘sclero’ betekent ‘hard’ en ‘caryo’ betekent ‘noot’. De soortnaam birrea is afgeleid van ‘birr’, een Afrikaanse naam voor de boom. Naast het imposante uiterlijk is de gevlekte grijsbruine schors opvallend. De boom is bladverliezend en de bloemen verschijnen als de boom nog kaal is. De mannelijke bomen krijgen trossen roodachtige kleine bloemen met zeer veel meeldraden. Bij de vrouwelijke bomen verschijnen wit-roodachtige bloemen aan het eind van een tak. De vruchten lijken op kleine groene pruimen die naar felgeel rijpen. Eén boom kan meer dan 500 kilo vruchten dragen. De oogstmaanden zijn februari en maart. De gele vrucht heeft wit aromatisch vruchtvlees met een zuurzoete smaak. En is rijk aan vitamine C, meer dan 4 x zoveel dan een sinaasappel. De bruine pit in de vrucht bevat meestal 2-3 zaden met een notige smaak. Ze worden zowel rauw als geroosterd gegeten.

Er bestaan twee ondersoorten van de marulaboom: de S. birrea subsp. caffra en de S. birrea subsp. multifoliolata. De olie is meestal afkomstig uit de caffra ondersoort.

De marulaboom is sterk verankerd in Afrikaanse tradities. Archeologische vondsten in grotten laten zien dat de marulaboom al duizenden jaren wordt gebruikt. Marula is vaak een centraal punt in de dorpsgemeenschap. De boom geeft schaduw en alle plantendelen worden gebruikt in tradities en voor hun geneeskracht. Fruit, blad en schors worden medisch gebruikt (Mariod 2012;Mariod 2022). Zo wordt op het blad gekauwd als middel tegen brandend maagzuur. Extracten uit de schors en het blad worden toegepast bij diarree, reumatische klachten, abcessen en verbrande huid. Ook maakt men een alcoholisch schorsextract ter preventie tegen malaria. Het is een symbool voor vruchtbaarheid. Bruidsparen die onder de marulaboom trouwen, zullen een lang, sterk en vruchtbaar huwelijk hebben. In zuidelijk Afrika bestaat een traditie dat zwangere vrouwen een extract uit gemalen schors innemen om het geslacht van het ongeboren kind te beïnvloeden. Schors van een mannelijke boom leidt tot een jongen en schors van een vrouwelijke boom leidt tot een meisje.

Dat de marulaboom ook bekend staat als de olifantenboom is niet verwonderlijk. Olifanten zijn dol op het fruit. Ze duwen tegen de boom zodat de vruchten op de grond vallen. Een bekende mythe is dat de olifanten dronken worden door de fermenterende vruchten. Niet door de vruchten, maar vermoedelijk door het binnenkrijgen van giftige kevers gaan olifanten zwalken.

Het fruit wordt met de hand geplukt of van de grond geraapt. In Afrika wordt het fruit in het wild verzameld, maar op andere plekken in de wereld is de boom aangeplant zoals Israël, India en Australië. Het vruchtvlees wordt gebruikt en de overblijvende pit wordt gekraakt. De nootjes of zaden uit de pit worden geperst tot olie. Ongeraffineerde olie is donkergeel tot oranje, die na de persing wordt gefilterd. De geur van deze koudgeperste olie is fruitig, bloemig en zoet. De ongeraffineerde olie is licht van kleur en praktisch geurloos. De zaden bevatten tot 56% olie. Naast de olie zijn de zaden rijk aan eiwitten en mineralen als magnesium, koper en zink.

Oliezuur (omega-9): 65-80%

Linolzuur (omega-6): 4-9%

Palmitoleïnezuur: 4%

Linoleenzuur: tot 1%

Verzadigde vetzuren:

• Palmitinezuur: 9-13%
• Stearinezuur: 4-8%

Onverzeepbare bestanddelen: 0,8-3%

Marulaolie bevat y-tocoferol, één van de tocoferolen die vitamine E vormen. Verder nog fytosterolen zoals β-sitosterol.

Verzorgend bij een normale, droge en gevoelige huid, beschermend, versterkt de huidbarrière; net als veel andere oliën met een hoog gehalte aan oliezuur voorkomt het vochtverlies via de huid (Komane 2015).

Als basisolie: 100% of als toevoeging aan andere huidoliën.

Marula is een stabiele en goede huid- en massage olie. In het bijzonder is de olie ideaal in de verzorging van een droge, ruwe en gebarsten huid, zowel voor het gezicht als voor het lichaam. Traditioneel wordt de olie door Afrikaanse vrouwen in hun huidverzorging gebruikt om een droge en gebarsten huid te voorkomen of te behandelen. De olie trekt zeer snel in, zeker wanneer het wordt aangebracht op een vochtige huid. Bij dagelijks gebruik maakt het de huid zacht en beschermt de huid tegen vochtverlies.

Collageenvorming is niet aangetoond voor de olie, wel voor marula-extracten (Shoko 2018). De olie kan puur op de huid worden aangebracht, of kan worden gecombineerd met oliën met een hoog gehalte aan meervoudig onverzadigde vetzuren zoals hennepzaadolie, sacha inchi, teunisbloem of rozenbottel. De olie bevat een klein percentage ontstekingsremmende bestanddelen waardoor marula geschikt is voor een huid die neigt naar ontstekingen. In de haarverzorging wordt marula verwerkt in producten ter verzorging van droog haar.

De vruchten kunnen rauw of gekookt worden gegeten. Ze hebben een friszure smaak. In Afrika wordt veel marula-marmelade aangeboden op de markten. Er wordt sap van gemaakt en gefermenteerd wordt het verwerkt in alcoholische dranken. Internationaal bekend is de Amarula-likeur. De Ovambo, de grootste bevolkingsgroep in het noorden van Namibië vieren het Marula fruit feest, het Oshituthi shomagongo. Een onderdeel van het feest is het drinken van een gefermenteerde drank uit de marulavruchten. Dit feest staat op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. De geroosterde zaden gelden als een delicatesse. De olie kan in de keuken worden gebruikt als basis voor sauzen en dressings.

Marula is een olie met een hoog gehalte aan oliezuur. Dat geeft stabiliteit aan de olie. Door o.a de aanwezigheid van tocoferolen als antioxidant is de houdbaarheid van marula 18 maanden. De olie is zacht en kan ook op een gevoelige huid worden gebruikt. Het is niet onderzocht, maar ook deze olie kan een huidreactie uitlokken.