Venkel

De F. vulgare (zoete venkel) bezit een rechte en holle stengel tot 60 cm. hoog en een zeer verfijnd bladstelsel. Goudgele bloemschermen met daarna grijsbruine zaden verschijnen in de zomer. De verdikte stengelbasis wordt als groente gegeten. De wilde vorm kan een hoogte van 2 meter bereiken. De smaak van venkelolie is afhankelijk van de twee belangrijkste compo- nenten: fenchon (de bittere smaak) en anethol (de zoete anijssmaak). Dit varieert per oogst en regio: de zoete venkel heeft de overhand in het Middellandse Zeegebied en de bittere venkel overheerst in Centraal Europa en Rusland. In India kauwt men na de maaltijd op venkel- zaden; het zorgt voor een goede spijsvertering zonder winderigheid en is ook een goede mondverfrisser. Venkelthee kan men drinken bij darmkrampen en winderigheid. Bij menstruatie pijnen kan de thee gedronken worden of smeer de olie (verdund) op onderrug en baarmoeder gebied.

De opbrengst aan essentiële olie is voor zoete venkel 2 – 4%. Dat wil zeggen dat er 25 tot 50 kg zaden nodig is voor 1 liter olie. De kleur van deze olie is kleurloos tot lichtgeel. De geur is karakteristiek: zoet, anijsachtig met een licht bittere ondertoon. Venkelolie wordt in vele producten verwerkt. Van smaakstof in medicinale middelen (anti hoestproducten en maag- middelen) tot geurstof in parfums, luchtverfrissers en zepen. De parfumindustrie karakteriseert venkel als top- tot middennoot.

De essentiële olie van zoete venkel en bittere venkel is relatief gelijk in chemische samenstelling met als belangrijkste verschil het gehalte aan fenchon.

Monoterpenen (15-30%): o.a. limoneen (0,5-30%), a-pineen (1-4%), ocimeen (0-5%), myrceen, camfeen, a- en β-phellandreen, p-cymeen, sabineen, γ-terpineen, terpinoleen

Monoterpenolen: o.a. fenchol (1-3%), linalool, terpineen-4-ol

Ketonen: o.a. fenchon (0,5-8% – bittere venkel: tot 25%), carvon, kamfon

Fenolische ethers: o.a. trans-anethol (58-85%), cis-anethol, methylchavicol

Oxiden: 1,8-cineol

Fenylpropanoïde (aromatische) aldehyden, ketonen en zuren (rond 1%): o.a. anijsaldehyde, anijsketon, anijszuur

Veel eigenschappen zijn gebaseerd op het inwendig gebruik van venkelzaad of -extracten. Venkel is slijmoplossend, krampstillend, pijn- verdovend, antiseptisch, een zenuwtonicum, spijsverteringsbevorderend, een aperitivum (stimuleert de spijsverteringssappen – vooral thee van venkelzaad), mogelijk een œstrogeenachtige werking (door de anethol). 

In de aromaverdamper: verspreidt venkel een zachte en zoete geur die zich goed laat mengen met pepermunt, roos, geranium, palmarosa en lemongrass. Bij astma, astmatische bronchitis en hoest werkt venkel slijmoplossend en krampstillend. Venkel is een zenuwtonicum en verlicht nerveuze spanningen en stress. 

Op de huid: zie algemene toepassingsregels.  In de huidverzorging werkt zoete venkel samentrekkend op een waterige, doffe en vette huid met rimpels. Toegevoegd aan een vette plantolie werkt venkel licht pijnverdovend bij spierklachten. Venkel kan helpen het lichaam te ontgiften en kan daardoor een onderdeel zijn bij de behandeling van cellulite. 

In het bad: zie algemene toepassingsregels. Via baden is zoete venkel in te zetten bij verkrampingen van de luchtwegen en spieren en werkt stimulerend (in lage dosering) op hart, luchtwegen, en mogelijk denieren.

In de aromaverdamper: enkele druppels naar eigen voorkeur .

Op de huid: maximaal 4% bij volwassenen – bij lokaal gebruik.

In het bad: maximaal 8 druppels in een vol bad. 

Als smaakstof: 1 – 2 druppels in een potje honing – 3 x daags 1 theelepel bij spijsverteringsklachten.

Getest in lage dosering is zoete venkelolie relatief non-toxisch (venkel bevat ketonen), niet irriterend en niet sensibiliserend. Als er overgevoeligheid bestaat voor anijs en koriander, bestaat er een kans dat venkel dezelfde reacties (netelroos) geeft. Overdosering kan leiden tot verstoringen van het zenuwstelsel. Er bestaat een kleine kans op dermatitis door de aanwezigheid van trans-anethol in de olie.