Marjolein

Het geslacht Origanum bestaat uit 60 verschillende planten of struiken. Er zijn vele Origanum soorten die essentiële olie leveren. De bekendste soorten zijn de echte of zoete marjolein (O. majorana) en de wilde marjolein (O. vulgare) die we ook onder de naam oregano kennen. De echte marjolein komt oorspronkelijk uit het grensgebied tussen het huidige Irak en Iran, maar is verwilderd in het gehele Middellandse Zeegebied, waar de plant tegenwoordig ook wordt verbouwd, vooral Egypte en Tunesië zijn productielanden. Marjolein is een tere recht opgaande halfstruik, tot 60 cm hoog en met grijs, ovaal blad. In de late zomer verschijnen de kleine witte tot roze bloemetjes in de bovenste bladoksels.

Marjolein is een oude cultuurplant die in het antieke Egypte al werd verbouwd als ingrediënt voor parfum en als geneesmiddel. In de vroege Middeleeuwen werd de plant in onze streken geïntroduceerd, waar het als ontspannend kruid bekend werd. Hildegard von Bingen (1098-1179) vermeldde marjolein als het sterkst rustgevende middel in die tijd. Ook in de keuken werd marjolein veel gebruikt en diende als smaakmaker en conservering van vleesgerechten (o.a. worst). Provençaalse kruiden bevatten bijna altijd marjolein.

Vanaf het midden van de 19e eeuw wordt er essentiële olie uit de bloeiende plant gedestilleerd. Er bestaan verschillende chemotypen van de echte marjolein. De meest voorkomende is het terpineen-4-ol-type. Een tweede chemotype is cis-thujanol-4. Andere marjoleinoliën zijn van het carvacrol of linalooltype en worden vaak aangeboden onder de naam ‘wilde oregano’ (Tisserand 2014). Verder moet de olie van de echte/zoete marjolein niet worden verward met de Spaanse marjolein (Thymus mastichina), een inheemse tijmsoort uit Spanje met een volledig andere samenstelling en eigenschappen. Door het hoge gehalte aan monoterpenolen (vooral terpineen-4-ol), in combinatie met monoterpenen en esters, is de olie breed inzetbaar. Terpineen-4-ol is trouwens ook een belangrijk werkzaam bestanddeel in tea tree olie en bezit sterke antiseptische en antimicrobiële eigenschappen waardoor marjolein als vervanger van tea tree kan dienen.

De combinatie van monoterpenolen en esters geeft marjolein de sterke ontspannende en rustgevende kwaliteiten: overal waar spanning (en pijn) heerst, reguleert marjolein en geeft ontspanning (Heghes 2019). Overprikkelde zenuwen die zich uiten in hartklachten, zoals hartkloppingen en tachycardie, hoge bloeddruk, onrust, geïrriteerdheid, hoofdpijn en slaapstoornissen zijn te behandelen met marjolein. Vooral als de symptomen verergeren door stress (Merino 2019). Deze ontspannende en tegelijkertijd krampstillende/pijnverdovende werking is ook te zien in de behandeling van ernstige luchtwegverkrampingen (o.a. astma, kroep), spijsverteringsstoornissen (o.a. bij spastische darmklachten – Macrane 2019), spierkrampen en baarmoederkrampen zoals ernstige menstruatiepijn (Ou 2012). De olie zou zo rustgevend zijn dat ook het libido/seksuele lust vermindert en ingezet kan worden bij seksuele overprikkeling. Dat was één van de redenen dat marjolein vroeger in kloostertuinen was te vinden.

De opbrengst aan essentiële olie is voor marjolein zeer variabel: tussen de 1 en 3 %. Dat wil zeggen dat er tussen de 100 en 200 kilo marjoleinplanten nodig zijn voor 1 kilo essentiële olie. Hoe verser het materiaal, des te lager is de opbrengst. Soms wordt de relatief kostbare marjoleinolie vervalst met andere oliën zoals tea tree of tijm. De kleur van marjoleinolie is meestal lichtgeel. De olie wordt donkerder bij veroudering. De geur is van marjolein is warm en zoet-kruidig met een lichte kamfer- en citroennoot. De olie lijkt enigszins op tea tree, maar is zoeter. Marjolein olie is een smaakstof in vleesproducten, een geurstof in schoonmaakmiddelen en aan huidverzorgingsproducten toegevoegd. In de parfumindustrie wordt marjolein verwerkt in mannenparfums als midden tot topnoot.

Monoterpenen (40-50%): o.a. γ-terpineen (7-25%), a-terpineen (3-17%), sabineen (3-9%), myrceen (1-9%), p-cymeen (2-5%), terpinoleen (2-4%), a- en β-pineen, β-phellandreen, limoneen, camfeen, cadineen, δ-3-careen

Sesquiterpenen (tot 7%): o.a. β-caryophylleen (2-7%), a-humuleen

Monoterpenolen (tot 40-50%): o.a. terpineen-4- ol (16-37%), a-terpineol (5-10%), linalool (2-5%), thujanolen, piperitol, geraniol, borneol

Aldehyden (tot 5%): citral

Esters (tot 10%): o.a. linalyl acetaat (3-10%), geranyl acetaat (1-8%), terpenyl acetaat, terpineen-4-yl acetaat

Andere: cis- en trans-sabineenhydraat (3-16%) Sporen ketonen, oxiden en sesquiterpenolen

Breedspectrum bactericide, licht schimmeldodend, desinfecterend, sterk krampstillend, ontspannend en rustgevend door activering van het parasympatisch deel van het zenuwstelsel, pijnverdovend, vaatverwijdend en bloeddrukverlagend, tonicum voor het hart, een anafrodisiacum (seksueel afkoelend).

In de aromaverdamper: verspreidt marjolein een warme kruidige geur die goed te mengen is met oliën als ylang-ylang, neroli, bergamot en andere citrusoliën, lavendel, blauwe en roomse kamille, cipres, ceder en grove den. Marjolein combineert antibacteriële en ontspannende/krampstillende eigenschappen. In de geurverdamper werkt marjolein krampstillend bij luchtweginfecties en -verkrampingen, zoals bronchitis, sinusitis, benauwdheid, kinkhoest. Het is één van de beste ontspannende oliën. En zacht genoeg voor kinderen. Marjolein ontkrampt en is duidelijk pijnverdovend (Johnson 2012) bij (spannings-)hoofdpijn en zelfs migraine. Marjolein ontspant en verzacht bij geïrriteerdheid, onrust, gevoel van opgejaagd zijn en andere spanningen (Merino 2019; Johnson 2016). Ook bij slapeloosheid die vooral door zorgen en spanning is ontstaan, is marjolein een goede rustgever. Hierbij past een combinatie met lavendel of neroli.

Op de huid: zie algemene toepassingsregels. Marjolein past bij een vettige huid. De olie zuivert en is ontstekingsremmend bij een onzuivere huid zoals bij acne. Door de werking op het parasympatische deel van het zenuwstelsel werkt marjolein ader- en bronchiën verwijdend, ontkrampend en daardoor pijnverdovend: toe te passen bij spierpijnen, -krampen, -reuma, gewrichtspijnen, neuralgieën, hoofdpijn en menstruatiekrampen (Ou 2012). De vaatverwijdende werking maakt marjolein een uitstekende olie bij hoge bloeddruk en hartklachten als hartkloppingen en tachycardie, eventueel samen met ylang-ylang. Marjolein kan ook worden ingezet bij andere klachten die door spanning en overprikkeling zijn ontstaan. Inwendig of via een huidolie is marjolein in te zetten bij spijsverteringsklachten zoals spastische darmsyndroom en kan daarbij worden gecombineerd met pepermunt. Mogelijk dat marjoleinolie toepasbaar is bij een functionele overactieve schildklier.

In het bad: zie algemene toepassingsregels. Via baden is marjolein in te zetten bij hoge bloeddruk, tachycardia, verhoogde schildklierwerking (medische diagnose is absoluut noodzakelijk!), spierpijnen, hoofdpijn.

In de aromaverdamper: enkele druppels naar eigen voorkeur.

Op de huid: maximaal 6% bij volwassenen – bij lokaal gebruik.

In het bad: maximaal 6 druppels in een vol bad.

Zie ook de algemene toepassingsregels

In fysiologische doseringen (tot 1 %) is marjolein non-toxisch, niet irriterend en niet sensibiliserend. Echter, de monoterpenen in de olie kunnen oxideren waardoor het risico op huidirritatie wordt verhoogd.