Op deze vraag is een volmondig ja te beantwoorden. Bij dementie kunnen verschillende delen van de hersenen zijn aangetast en dat betekent dat dementie een verzamelnaam is van aandoeningen. Alzheimer is de meest voorkomende. Verdampen van essentiële olie, en nog beter: handmassage met essentiële olie, zijn vriendelijke benaderingen symptomen te verlichten en soms zelfs te vertragen. Zo blijken lavendel en (citroen)melisse onrust en angst te reduceren. Pepermunt kan de eetlust opwekken en kan zelfs bijdragen de herinnering te ondersteunen. Bergamot kalmeert humeur, bestrijdt depressie en helpt bij slaapklachten. Rozemarijn verbetert het geheugen en cognitie (Filiptsova 2018). Onderzoek naar geuren bij Alzheimer is nog maar net begonnen.

Zo werd in een kleine studie lavendelolie of water verdampt op een afdeling in een ziekenhuis. De verdamping duurde twee uur. Een onderzoeker, die de details van het onderzoek niet kende, evalueerde het gedrag van de 15 patiënten met dementie. Het bleek dat lavendel op bescheiden schaal het geagiteerde gedrag verminderde (Holmes 2002, Lin 2007). Hoewel het erop lijkt dat mensen met een dementie een deel of volledig hun reukvermogen verliezen en daarom is alleen verdamping van essentiële oliën niet voldoende. Een psychologisch effect vindt dan niet plaats. Naast verdamping is waarschijnlijk ook massage met essentiële olie nodig voor een positief effect. Zo kunnen de oliën ook via opname in de huid hun effecten geven.

Naast lavendel blijkt citroenmelisse (Melissa officinalis) veelbelovend. Hier bleek het gebruik van een lotion met citroenmelisse de onrust bij mensen met een ernstige vorm van dementie duidelijk verminderde in vergelijking met een placebo. Vermoedelijk speelt hier de opname door de huid ook een rol (Ballard 2002).

Naast vermindering van onrust en angst, kan met aromatherapie mogelijk ook de cognitieve vermogens (zoals herinnering) worden verbeterd. In een kleine studie werden 28 ouderen met dementie blootgesteld aan rozemarijn en citroenolie in de ochtend en lavendel en sinaasappel in de avond. De onderzoekers vonden dat alle patiënten een verbetering van hun symptomen hadden ervaren (Jimbo 2009).

Alzheimerpatiënten kunnen niet altijd lichamelijk contact verdragen zodat men andere vormen van toepassing van oliën moet vinden. Maar vooral bij angst en onrust is vooral een handmassage aan te bevelen. Er is nog veel meer onderzoek nodig om aan te tonen dat aromatherapie een goede aanvullende therapie is bij dementie.

Wat in de praktijk erg goed werkt, zijn oliën met geuren die bekend zijn bij de patiënten. Lavendel, mandarijn, sinaasappel, vanille, maar ook kaneel en kruidnagel geven herkenning en kunnen helpen. Bergamot, met een duidelijk opmonterend effect, herkennen veel oudere mensen door de ‘ouderwetse’ eau-de-colognes. Ylang-ylang is bijvoorbeeld een geur die oudere mensen uit Indonesië en de Molukken zullen herkennen. Dennengeur kent men door de wandelingen in het bos en natuurlijk de kersttijd.

Onderzoek wijst uit dat essentiële oliën een grote hulp kunnen zijn in de begeleiding en behandeling van mensen met Alzheimer. Symptomen als onrust/angst, agitatie, agressie, slaapstoornissen, maar zelfs herinnering en cognitieve functies zijn het beginpunt voor de behandeling met essentiële oliën.  

Door Drs. Harmen Rijpkema

Holmes C, Hopkins V, Hensford C, et al. –  Lavender oil as a treatment for agitated behaviour in severe dementia: a placebo controlled study. Int J Geriatr Psychiatry. 2002;17:305-308.

Ballard CG, O’Brien JT, Reichelt K, et al. Aromatherapy as a safe and effective treatment for the management of agitation in severe dementia: the results of a double-blind, placebo-controlled trial with Melissa. J Clin Psychiatry. 2002;63:553-558.

Jimbo D, Kimura Y, Taniguchi M, Inoue M, Urakami K. Effect of aromatherapy on patients with Alzheimer’s disease. Psychogeriatrics. 2009;9(4):173-179.

Lin, P., Chan, W., Ng, B., & Lam, L. – Efficacy of aromatherapy (Lavandula angustifolia) as an intervention for agitated behaviours in Chinese older persons with dementia: A cross-over randomized trial International Journal of Geriatric Psychiatry 2007; 22(5): 405-410

Filiptsova, O.V. et al – The effect of the essential oils of lavender and rosemary on the human short-term memory
Alexandria Journal of Medicine 2018; 54 (1): 41 – 44