Logo
Logo

Aromatherapie in de zorg

Aromatherapie in de zorg

Zeer geleidelijk krijgt complementaire zorg een plaats in reguliere zorginstellingen. Stapsgewijs worden bijvoorbeeld natuurlijke geuren geïntroduceerd op verschillende afdelingen in ziekenhuizen, verpleegtehuizen en hospices. Het toepassen van natuurlijke geurstoffen (essentiële oliën) lijkt een vaste plaats te krijgen en dat alles met grote tevredenheid. Patiënten, familie, personeel en management zien de meerwaarde van  aromatherapie.

Echter, de naam aroma’therapie’ is op dit moment vaak nog een stap te ver in het reguliere zorgcircuit. Het woord ‘therapie’ is immers nog erg beladen, maar men ziet wel de positieve bijdrage van geur in de zorg. In sommige verpleegtehuizen in Nederland wordt het gebruik van natuurlijke  geuren ‘aroma-activiteiten’ genoemd (Koot-Fokkink 2004). Er wordt ook steeds meer geld vrijgemaakt voor wetenschappelijk onderzoek, maar zeer belangrijk is ook de ervaring van de vele gebruikers. Bijna iedereen reageert positief.

Aromatherapie (of het gebruik van natuurlijke geuren) heeft al zeker in het buitenland (Engeland, VS, Zuid-Afrika, Zwitserland) grote vooruitgang in de zorg geboekt. Zo is er een Amerikaanse ziekenhuisgroep, Planetree Hospitals, waar aromatherapie een prominente plaats in de zorg heeft ingenomen. Hier zet men het welzijn van de patiënt op de eerste plaats. Voor een operatie wordt de patiënten uitgenodigd om een korte massage met oliën te ondergaan om angst en stress te verminderen. In een aantal ziekenhuizen van de Planetree groep krijgen de verpleegkundigen ook een grondige training in het vak aromatherapie.

Er zijn ook voorbeelden van zorginstellingen in Nederland waar geuren ingezet worden in de zorg. In het St. Elizabeth Ziekenhuis in Tilburg is het geurblokje voor kinderen op de zorgeenheid kindergeneeskunde een groot succes. Kinderen mogen daar zelf een favoriete geur kiezen die ze de gehele tijd in het ziekenhuis bij zich mogen houden. In 2004 werd in het St. Elizabeth(als eerste ziekenhuis in Nederland) een klein symposium georganiseerd over het gebruik van geuren in het ziekenhuis. Meer dan honderd mensen uit zorginstellingen namen hier aan deel.

In de Daniël den Hoedkliniek, onderdeel van het Erasmus Medisch Centrum, wordt al jaren gebruik gemaakt van geuren ter ontspanning bij stress en angsten op de palliatieve unit. In deze kliniek zijn ook andere afdelingen geïnteresseerd in het gebruik van natuurlijke geuren voor het verminderen van stress en angsten.

Het Laurentius Ziekenhuis in Roermond geeft aromatherapie een prominente plaats op hun website. Ook in het Amphia Ziekenhuis (Breda) en het Tweesteden Ziekenhuis (Tilburg) heeft men interesse in het gebruik van natuurlijke geurstoffen of men heeft al een eerste stap gezet om geuren te gaan gebruiken.

In het Sophia kinderziekenhuis in Rotterdam wordt momenteel wetenschappelijk onderzoek gedaan om te kijken of massage (met en zonder gebruik van essentiële olie) stressreductie geeft bij pasgeborenen na een schedeloperatie.

Tot nu toe zijn de reacties uit deze ziekenhuizen positief over het inzetten van geur! Meer weten over hoe en waarom aromatherapie inzetten in de zorg? Lees hieronder verder >>

Cursus aromatherapie in de zorg volgen?

 

Op welke terreinen in het ziekenhuis kunnen geuren een positieve bijdrage leveren?

Natuurlijke geuren hebben veel mogelijkheden om ingezet te worden in de zorg. Het kan zijn dat men de sfeer op een kamer of afdeling wil verbeteren, maar geuren kunnen ook gebruikt worden ter voorkoming van infecties of het bestrijden daarvan.

1) Ontspanning

Het verdampen van geuren, maar ook korte massages met deze oliën creëren rust en ontspanning voor iedereen die een tijd in het ziekenhuis moet doorbrengen. Deze geur-activiteiten zijn een niet-invasieve manier om iets extra’s voor de patiënten te betekenen.

Steele (1993) testte vrijwilligers met behulp van een EEG om de effecten van essentiële olie te kunnen aantonen na inhalatie. Hij ontdekte veranderingen in hersenritmes die reeds plaatsvonden 15 seconden na inhalatie. Een positieve verandering in gedrag werd ook binnen 15 seconden waargenomen.

Balacs heeft aangetoond dat 60% van de patiënten die een scan moesten ondergaan, minder zenuwachtig waren dan de controlegroep als ze vanillegeur roken. Andere geuren die hier ingezet kunnen worden zijn sinaasappel, mandarijn, vetiver (Vetiveria zizanoides), neroli en bergamot.

Vooral jonge patientjes kunnen met behulp van herkenbare geuren relatief goed ontspannen. Bij kinderen is vooral de angst voor pijn een grote onrustbrenger. In een onderzoek van Mehta (1998) bleek zoete sinaasappelolie zeer ondersteunend bij 120 kinderen in de leeftijd van 5 tot 14 jaar. Het hielp bij de inductie voor en het ontwaken na de anesthesie. De middelen die bij anesthesie gebruikt worden, ruiken niet fijn. In het onderzoek bleek dat de geur van zoete sinaasappelolie de nare geuren enigszins kon maskeren. Kinderen in de essentiële olie groep zeiden dat ze de volgende keer weer dezelfde procedure wilden hebben bij de voorbereiding op een operatie. Omdat misselijkheid vaak een symptoom van angst is bij kinderen, is het gebruik van lavendelolie bijzonder nuttig. In een onderzoek van Bradshaw (1998) bleek lavendelgeur stress en reisziekte te verlichten bij dieren op transport.

Vooral citrusgeuren (citroen, mandarijn, sinaasappel, grapefruit, bergamot), maar ook lavendel zijn allen goede oliën voor stressreductie (Lim 1997).

Hoe kunnen essentiële oliën ingezet worden?
Het verplegend personeel kan de oliën verdampen, aan (bad)water toevoegen (emulgator gebruiken!) en in huidolie toepassen. Zo zijn er veilige elektrische aromaverstuivers, maar er kan ook gewoon een druppeltje olie op een kussen of zakdoek gedaan worden. Naast onrustvermindering en verbetering van het humeur kan de verpleging oliën inzetten bij slaapproblemen, angsten, oververmoeidheid, (hoofd)pijn, benauwdheid en depressieve gevoelens.

2) Prettige geur

Ziekenhuizen ruiken vaak niet prettig. Door aangename essentiële oliën te verdampen, ruikt het plezierig en het blijkt dat daardoor ook de sfeer op een afdeling verbetert. Bij herkenbare geuren voelen kinderen zich relatief veilig en maken van daaruit meer contact met elkaar en met het personeel. Er is een hele industrie ontwikkeld die door middel van geur gedrag van mensen wil veranderen. In winkels wordt het koopgedrag van mensen soms beïnvloed door via de airconditioning of geurzuilen  essentiële olie te verspreiden. Natuurlijke geuren hebben een grote potentie in de zorg.

3) Luchtzuivering

Uit onderzoek is gebleken dat de verspreiding van ziekmakende microben wordt tegengegaan door verdamping van essentiële oliën. Vooral oliën als tijm, bonenkruid, kaneel, grove den, citrusoliën en  tea tree olie zijn zeer goed in het bestrijden van bacteriën en schimmels in de lucht.  In Australië worden speciale systemen op de airconditioning aangesloten, zodat de lucht zuiver wordt en zuiver blijft. Dit zijn krachtige eigenschappen van natuurlijke geurstoffen die van grote betekenis in het ziekenhuis kunnen worden.

In 1955 vonden Keller en Kober al dat essentiële oliën effectief waren in het controleren van het aantal bacteriën in de lucht. Zij vonden 21 essentiële oliën die, als ze gesprayd werden in een tamelijk gesloten ruimte, de aanwezigheid van de volgende microben verminderden of totaal vernietigden: Escherichia coli, Eberthella typhosa, Neisseria gonorrhoeae, Streptococcus faecalis, Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Bacillus megatherium, Corynebacterium diphtheriae en Candida albicans. Al deze microben kunnen gezondheidsklachten veroorzaken.

Uit onderzoek is gebleken dat bergbonenkruid (Satureja montana) één van de meest actieve oliën is die bacteriën in de lucht bestrijden (Pibiri 2006). Deze olie met een zeer hoog gehalte aan fenolen heeft zelfs een dodelijk effect op de Stafylokokkus aureus en brengt een zeer sterke vermindering van de hoeveelheid bacteriën die praktisch gelijk ligt met de totale disinfectie met formol, een ontsmettingsmiddel met formaldehyde dat o.a. in ziekenhuizen wordt gebruikt.

Zoals bij punt 1 genoemd, kunnen oliën meehelpen om stress en spanning te verminderen. Dit is zeker het geval als dat niet alleen door verdamping gebeurt, maar ook door aanraking en massage. Lichamelijk contact is zo belangrijk in het ziekenhuis. Patiënten worden vaak alleen maar aangeraakt met een medisch of verzorgend doel. Van positief bedoelde aanraking is vastgesteld dat het doorbloeding bevordert, de bloeddruk laat dalen, lage rugpijn vermindert, depressie verlicht en kalmeert. Er is ruim onderzoek gedaan naar de effecten van massage op gezondheid en welbevinden van mensen.

Al met al zijn er goede redenen om natuurlijke geuren in te zetten in de zorg. De mensen die er al mee werken zijn enthousiast over het gebruik ervan. Een goede toekomst is voor het gebruik van natuurlijke geuren weggelegd.

Tekst

drs. Harmen Rijpkema, aromatherapeut en medisch antropoloog
Met dank aan Chi International bv

Literatuur

  • Balacs, T. – Fragrance relaxes
  • International Journal of Aromatherapy 1991; 33 (3), 8.
  • Bradshaw, R. et al – Effects of lavender straw on stress and travel sickness in pigs
  • Journal of Alternative & Complementary Medicine 1998, 4 (3): 271 – 275
  • Buckle, J. – Medical Aromatherapy
  • 2003 Churchill Livingstone
  • Keller, W., Kober, W. (1954) – Möglichkeiten der Verwendung ätherischer Öle zur Raumdesinfection
  • Arzneiforschung 5 (4), 224-229
  • Koot-Fokkink. A. – Aroma-activiteiten met Ouderen
  • 2004 HB Uitgevers Baarn
  • Lim, P. – Essential stress relief: the use of oils to treat tension.
  • Brit J Midwifery 1997, 5:336–338
  • Mehta, S., et al – Use of essential oil to promote induction of anaesthesia in children
  • Anaesthesia 1998, 53 (7): 720 – 721
  • Pibiri, M.C., Goel, A., Vahekeni, N., Roulet, C.-A.  –  Indoor air purification and ventilation systems sanitation with essential oils
  • International Journal of Aromatherapy  vol. 16., nummer 3-4 (2006): 149-153
  • Schilcher, H. – Phytotherapy in Pediatrics
  • 1997 Stuttgart, Duitsland: Medipharm
  • Steele, J. – The Fragrant Hospital
  • In: Aroma 93 Conference Proceedings
  • Brighton, UK: Aromatherapy Publications, 22 – 29
  • Visser, A. et al – Toepassing van massage en aromatherapie bij verpleeghuisbewoners
  • Nederlands Tijdschrift voor Palliatieve Zorg 2003, 4, nr.1: 1-5-11

 

 

Plaats een reactie

Reactie (Verplicht veld)

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Naam (Verplicht veld)
Email (Verplicht veld)

*